ขุนแผนในตำนาน กรุโรงเหล้า
พระกรุเมืองกรุงเก่าที่หาชมตัวจริงได้ยากมากที่สุด เป็นพระกรุที่มีเนื้อหาและพิมพ์เดียวกันกับพระขุนแผนเคลือบ แตกต่างกันตรงที่เป็นพระยังไม่ได้เคลือบเป็นพระที่เผาไม่สมบูรณ์แต่เนื้อหาเมื่อผ่านไปกลับสวยเป็นเอกลักษ์เฉพาะตัว
พบที่กรุ โรงเหล้า (ปัจจุบันเป็นหอพักนักศึกษา) และวัดจักรวรรดิ์ (วัดเจ้ามอญ) ภายหลังพบอีกเพียงสององค์ที่กรุวัดบ้านกลิ้ง จังหวัดพระนครศรีอยุธยา
เชื่อกันว่าเป็นพระที่มีพุทธคุณทางด้านเมตตามหานิยมมากที่สุดเป็นอันดับ1เลยทีเดียว เรื่องมีอยู่ว่า
...ครั้งหนึ่ง มีเซียนพระ 3 คน แย่งกันจีบผู้หญิงคนเดียวกัน และแต่ละคนต่างก็จะมีของดีประจำตัวอยู่ โดย คนที่ 1 ห้อยพระขุนแผนเคลือบ กรุวัดใหญ่ชัยมงคล คนที่ 2 ห้อยพระขุนแผน กรุโรงเหล้า และคนที่ 3 ห้อยพระขุนแผน กรุวัดบ้านกร่าง จ.สุพรรณ บุรี ผลปรากฏว่า คนที่ห้อยพระขุนแผน กรุโรงเหล้า สามารถชนะใจสาวเจ้าได้ ...
อายุการสร้างประมาณ 400 ปีขึ้นไป สร้างขึ้นในสมัยสมเด็จพระนเรศวรมหาราช มีสมเด็จพระวันรัต แห่งวัดป่าแก้ว เป็นประธานในพระราชพิธีมหาพุทธาภิเษก ร่วมด้วยคณะสงฆ์ ได้จัดสร้างขึ้น เป็นพระเครื่องเนื้อผงผสมปูนขาวและเกสรดอกไม้ 108 ชนิด เคลือบผิวพระด้วยน้ำยาเคลือบคล้ายกับการเคลือบภาชนะสังคโลกในสมัยสุโขทัย ส่วนพระขุนแผนที่ไม่ได้เคลือบต่อมาได้พบที่กรุโรงเหล้า ซึ่งเป็นพิมพ์เดียวกันกับวัดใหญ่ชัยมงคล แต่จะแตกต่างกันที่พระขุนแผนกรุโรงเหล้าไม่มีการเคลือบผิวองค์พระเท่านั้น
ซึ่งสันนิฐานว่าพระขุนแผนกรุโรงเหล้า สร้างขึ้นโดยสมเด็จพระเอกาทศรถ (พระองค์ขาว) เป็นพระราชโอรสองค์สุดท้ายในสมเด็จพระมหาธรรมราชา กับพระวิสุทธิกษัตรีย์ เป็นพระอนุชาของพระสุพรรณกัลยาและสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ปัจจุบันพระขุนแผนเคลือบและไม่เคลือบ จัดเป็นพระที่หายากอันดับต้น ๆ และเป็นที่ต้องการของนักสะสมทั้งไทยตลอดจนตลาดพระต่างประเทศ การเช่าบูชาจึงราคาค่อนข้างสูงมาก ผู้ที่มีไว้ครอบครองอยู่ต่างหวงแหน องค์ที่มีสภาพสวยๆ ว่ากันถึงหลักหลายๆ ล้านบาทเลยที่เดียว
พระขุนแผน(ไม่เคลือบ) กรุโรงเหล้า อยุธยาพระที่เผาไม่ได้ที่ตามสูตร หรืออาจไม่แกร่งพอจะเผาเคลือบ หรือที่กดพิมพ์ได้ไม่ลงตัวนัก ซึ่งในสมัยโบราณพระที่กดพิมพ์ออกมาเป็นองค์พระแล้วจะไม่มีการทำลายโดยเด็ดขาด ไม่ว่าจะในกรณีใดๆ แม้จะกดพิมพ์ออกมาแล้วไม่สวย หรือไม่ตรงตามที่ต้องการก็ตาม ก็ไม่ทำลายพระทิ้ง ต่างจากปัจจุบัน พระขุนแผน ที่ยังไม่ผ่านการเคลือบก็จะนำมาทำพิธีบรรจุกรุ ซึ่งพบในปัจจุบันมีอยู่ 2 กรุ คือ กรุโรงเหล้าและ กรุวัดจักรวรรดิ
